Bugün için, dünyanın en fazla üretilen ve tüketilen yağı soyadan elde edilmekte olup, ABD' de her türlü yemeklik ve kızartmalık yağlarla, margarinlerin üretiminde yine soya yağı ilk sırayı almaktadır. Ülkemizin soya yağı ile tanışması ise, 25-30 yıl kadar önce margarin tüketiminin başlamasıyla olmuştur. Son yıllarda birkaç sanayi kuruluşunun, sıvı soya yağı üretimi ile pazara girişi, sağlıklı ürünler arayışına giren insanımız için iyi bir alternatif olmuştur. Aslında, doğrudan tanınmasa da, ülkemizin her yıl 60-65 milyon dolarlık ( 90 trilyon lira) soya yağı ithalatı yapıyor olması, soyanın gıda sanayisindeki önemini ve tüketimimizdeki yerini göstermektedir. Bitkiler dünyasının en yüksek oranlı ve en kaliteli protein deposu olmakla tanınan soyada, ortalama olarak % 18-20 oranında da yağ bulunur. Bu oran diğer önemli yağ bitkilerinin yağ içeriğine göre daha düşüktür belki ama, soya yağının bileşimi ve içerdiği yağ asitleri bakımından oldukça değerlidir. Bugün tıpta bile; kalp rahatsızlıkları, değişik kanser türleri, şeker hastalığı ve menopoz tedavilerinde soyanın ve özellikle soya yağının çok etkili olduğu konusunda geniş incelemeler yayınlanmaktadır. Soya yağı kolesterol içermez, aksine kolesterolü düşürme yönünde etkisi vardır. Öyle ki, Take Control adıyla ABD'de piyasaya verilen yeni bir margarinin soya yağından elde edilmesi ve günde 1-2 kaşık yendiğinde, kolesterol düzeyini % 7-10 oranında düşürerek, 3-4 hafta içinde istenilen seviyelere geriletmesi, soya yağının sağlık açısından ne kadar gerekli bir ürün olduğunu göstermektedir. Türk yağ piyasasında en yüksek doymamış yağ asidi içeriği soyada bulunur. Linoleik ve linolenik asit gibi önemli iki yağ asidi soyada oldukça dengeli biçimde yer alır. Soyadan elde edilen sıvı yağ ve margarinler, her türlü yemekte rahatça kullanılabilir. Ancak, antioksidanlar yani E vitamini bakımından çok zengin olan soya yağını, özellikle ışık görmeyen ortamlarda saklamak ve yağın tazeliğini kaybetmemesi için aşırı kızdırmamak gerektiği bildiriliyor. Hafif bir yağ olduğundan, salata ve soslar için ideal olan soya yağı, doğal aroması sayesinde baharatların verdiği lezzeti bozmadan en iyi karışımı sağlar. E vitamini zenginliğiyle, özellikle çocuklarda beyin hücrelerinin gelişiminde önemli rol oynadığı tespit edilen soya yağında, B grubu vitaminler de bolca bulunmaktadır. Soya yağı sadece yemeklerde kullanılmakla kalmayıp; Lecithin adı verilen ve her türlü şekerleme, bisküvi ve çikolata ürününde zorunlu olarak kullanılan bir mucizevi maddeyi de gıda sanayinin hizmetine verir. Kalp ve dolaşım sistemi ile sinir hücrelerinin beslenmesini destekleyen bu madde, gıda sanayinde birleştirici ve kıvam verici olarak kullanılır. Araştırmacıların soya yğıyla ilgili yeni keşifleri sürmektedir. Çevreye uyumlu oluşu yanında, ele çıkmayan özelliğiyle de ABD ve bazı Avrupa ülkelerinde yoğun olarak kullanılan soya mürekkebi ve mazot yerine kullanılabilecek bir yakıtın eldesi yoluyla da soya yagının insanlığa sunduğu yararlar artmaktadır.

Ahmet Nedim NAZLICAN Zir. Yük. Müh. annazlican@yahoo.com